De Grote Markt, Krakau

Naar Auschwitz met een pizza calzone

We zitten in een café aan de Grote Markt in Krakau en praten na over ons bezoek aan Auschwitz. Je zou denken dat de toon zwaar zou zijn, de sfeer beladen, de gedachten somber. Niets is minder waar; er wordt zo hard gelachen dat bij sommigen de tranen over de wangen rollen. Natuurlijk maakte het bezoek aan het concentratiekamp indruk. Echter op het moment dat iemand begint over Hoodie de begeleider, slaat de stemming compleet om.

Meekijken met de expert

Ik had als reisleider slechts een kleine rol tijdens het bezoek aan Auschwitz. De touroperator had een tour voor ons ingekocht, bestaande uit toegangskaartje, vervoer en begeleiding. Mijn verantwoordelijkheid was om de groep op tijd bij de opstapplek te hebben. Vanaf daar zou de excursiebegeleider het overnemen. Dat vond ik een hele geruststelling, ook voor mij was het bezoek aan het concentratiekamp de eerste keer. Terwijl de gasten goed begeleid zouden worden, kon ik rustig alle informatie in me opnemen en noteren voor een volgende keer.

De Grote Markt, Krakau
De Grote Markt, Krakau

Guys

We staan bij de opstapplek en ik kijk tevreden rond. Op mijn advies heeft iedereen zich warm aangekleed en gisteren een lunchpakket ingekocht. Dat laatste was nog een uitdaging op Eerste Kerstdag maar het was gelukt. De touringcar arriveert en er stapt een bleke, magere jonge man uit met een hoodie. Is dat de begeleider? Ja, dat is hij. De bus zit al aardig vol maar we vinden verspreid door de bus allemaal een plekje. Even geruis en dan horen we de stem van begeleider Hoodie: ‘Ok guys, you have chosen a very bad day for Auschwitz, guys. It is very cold, guys.’

Verschil Auschwitz en Birkenau

Normaal gesproken bezoek je eerst Auschwitz en dan Birkenau. Auschwitz, met boven de ingang ‘Arbeit macht frei’ geeft informatie over de jodenvervolging in Europa. Elk bakstenen gebouw heeft een tentoonstelling met een eigen thema. Daarna rijd je in een paar minuten naar Birkenau. Dat is het concentratiekamp zoals velen het uit de film ‘Schindlers List’ kennen. Op het perron waar de treinen aankwamen, selecteerde Mengele of een gedeporteerde het kamp of direct de gaskamer in ging. Nu, in december, is het vroeg donker. Hoodie geeft aan dat we daarom eerst Birkenau bezoeken omdat daar geen verlichting is en daarna Auschwitz. ‘Slim’, denk ik.

Tijdslot voor Auschwitz

We staan echter op de parkeerplaats van Auschwitz omdat we eerst een toegangskaartje voor Auschwitz moeten halen voordat we naar Birkenau rijden. Hoodie: ‘Guys, go to the white container with your passport and say “ticket, one-thirty”. That is the time we will be back here and visit Auschwitz’. Het duurt even voordat alle vijftig passagiers hun paspoort hebben gevonden, zijn uitgestapt, de witte container hebben gevonden en terugkomen met een toegangskaartje. Opnieuw Hoodie: ‘Guys, this took more than half an hour, guys. That is too long. Now we have to hurry in Birkenau.’

Grodzka, de belangrijkste winkelstraat in Krakau

Speedvisit Birkenau

Niet iedereen hoort die waarschuwing, een paar van mijn gasten vragen zich namelijk af of Hoodie net buiten een joint stond te roken. Hij ziet er inderdaad uit als een verslaafde, ongeïnteresseerd, een mager lijf en een ongezond bleke huid. Bij aankomst bij Birkenau maakt hij er helemaal een potje van: ‘Ok guys, we are late but you can do it in 75 minutes. The ticket for Auschwitz is 13:20 hours but you can enter till half an hour later. I give you some extra time, so be back 10 minutes after 13:20 hours and we quickly drive to Auschwitz’. Ik zie dit fout gaan maar kan niet ingrijpen. Zeker weten dat niet alle vijftig passagiers op tijd terug zijn. Niemand weet hoe groot Birkenau is of hoe snel je moet lopen om het binnen 75 minuten te doen. Loslaten maar.

It’s all about timing

Twintig minuten na 13:20 uur zijn alle passagiers terug in de bus en rijdt de chauffeur ons naar Auschwitz. Iedereen zit in de stress en vraagt zich af of we dit binnen 10 minuten halen. Daarom horen velen de opmerking van Hoodie niet: ‘Guys, at the entrance is a luggage check. Only bags the size of an A4 envelope are allowed’. We arriveren bij Auschwitz, de bus gaat open en iedereen rent naar de entree. Consternatie alom: we worden niet toegelaten, we zijn te laat. Terwijl Hoodie nog een sterk staaltje slachtofferrol speelt, rennen wij weer naar de witte container voor een entreekaartje met een nieuw tijdslot. De medewerker rolt met z’n ogen wanneer hij 50 toeristen aan ziet stormen. Even later mogen we toch naar binnen met ons oude kaartje.

Lunch is een dingetje

De passagiers en ook mijn groep verspreidt zich over Auschwitz. Zo hebben we het afgesproken, dan kun je zelf bepalen wat en hoeveel je wilt zien. Om 16:00 uur moeten we weer bij de bus zijn. Wanneer ik rond 15:15 uur één van de gebouwen binnen stap, komt mij een bewaker tegemoet. ‘Closed’, zegt hij en hij drijft me weer naar buiten. Dit gebeurt mij nog twee keer en dan besluit ik maar om naar de uitgang te lopen. Daar tref ik één van mijn gasten.

‘Ik wilde over het hek van het concentratiekamp naar binnen klimmen’

‘Hoe vond je het?’ vraag ik. ‘Ik ben niet binnen geweest’, antwoordt hij. Toen ons toegangskaartje toch werd geaccepteerd, besloot hij eerst rustig te lunchen bij een café naast de ingang. Vervolgens kwam hij niet meer binnen omdat in december na 14:00 uur geen bezoekers meer worden toegelaten. ‘Ik ben een stuk langs het hek gelopen om te kijken of ik ergens over het hek kon klimmen,’ vertelt hij. In de oorlog hield het hek de gevangenen binnen, nu is er een toerist die via het hek naar binnen wil.

Tassen groter dan een A4

Een vrouw uit mijn groep is erbij komen staan. ‘Ik was wel binnen, met twee anderen. Maar zonder mijn tas. Bij de controle werd ik met mijn tas naar het bagagedepot gestuurd, daar mocht ik niet mee naar binnen. Kort na half 4 voelde ik ineens een drang om mijn tas op te halen. Ik heb het bezoek afgebroken en ben naar de uitgang gerend. De depothouder stond buiten en sloot net de deur van het bagagedepot af. Bleek dat hij 15 minuten na sluiting van Auschwitz het depot sluit. Ik kon hem nog net overtuigen dat hij mijn tas aan mij moest overhandigen!’

Ineens begrijp ik waarom de bewaking gebouwen sloot, het was bijna half 4, sluitingstijd van Auschwitz. Kort daarna sloten ook bagagedepot en horeca. Waarom gaf Hoodie dan als vertrektijd 16:00 uur aan? vraag ik mij af.

Sint Petrus en Pauluskerk tijdens Kerst, Krakau

Pizza calzone

Tijdens de terugrit naar Krakau praat ik met een andere gast uit mijn groep. Terwijl hij probeert zijn blouse schoon te krijgen, zegt hij: ‘Gisteren heb ik een pizza calzone besteld als lunch voor vandaag. Die hadden ze goed verpakt in aluminium. Bij de ingang van Auschwitz werd mij verteld dat ik de verpakte pizza niet mee naar binnen mocht nemen. Een bewaker fluisterde: ‘Onder je jas’ dus ik ritste snel m’n jas open en drukte het aluminium pakket tegen m’n blouse. Na de controle ritste ik m’n jas weer open en bleek het aluminium gescheurd te zijn; alle saus uit de pizza calzone zat op m’n blouse. Wanneer had ik die moeten opeten? Hoodie gaf daarover geen tips.’

Tips voor het draaiboek

Hoodie reageert sowiezo helemaal niet meer wanneer we terug rijden naar Krakau. Zijn laatste reactie: ‘Guys, you must be tired, go to sleep. I wake you when we arrive in Krakow.’ Ik zie hem nog net onderuit zakken in de stoel van de bijrijder en z’n hoodie over z’n hoofd trekken. Die avond in het café hadden we als groep niet zoveel anekdotes gehad wanneer de begeleider ons meer praktische informatie had gegeven.